Raport · Wydział Architektury · 2026

Praktyki zawodowe studentów architektury

Student i architekt w systemie obowiązkowych praktyk

- odpowiedzi w sumie

- studentów

- architektów

Metodologia · jak czytać raport

Dwie ankiety

Studenci · n=85

17 pytań w ankiecie online · próba ilościowa · respondenci z 7 uczelni technicznych w Polsce.

Architekci · n=8

8 pytań w ankiecie online · próba uzupełniająca · architekci prowadzący lub współprowadzący pracownie.

· Wynik liczbowy i interpretacja obok siebie
· Cytaty pochodzą bezpośrednio z odpowiedzi otwartych respondentów
· Stopka audytu (najedź kursorem) pokazuje numer pytania i typ danych

Małą próbę architektów uzupełnia zbieżność wniosków z 85 odpowiedziami studentów, podobne wnioski padają w obu badanych grupach.

Część I · Studenci · Pytanie 1

Na której uczelni studiujesz?

Próbę zdominowała Politechnika Poznańska (~74%), Politechnika Wrocławska to drugie ~17%. Razem >90% odpowiedzi. Wnioski najlepiej odzwierciedlają realia tych dwóch uczelni.

Część I · Studenci · Pytania 2 i 3

Profil respondenta: kto i z jakim doświadczeniem

- odbyło już praktyki (pytanie 2.)

- to ich pierwszy realny kontakt z zawodem (pytanie 3)

Praktycznie wszyscy ankietowani mają praktyki za sobą, odpowiedzi opierają się na realnym doświadczeniu. Dla 4 na 5 studentów obowiązkowe praktyki są pierwszym kontaktem z zawodem, to jest to dla nich kluczowy moment kształtowania zawodowej tożsamości.

Część I · Studenci · Pytanie 4

Czy praca w biurze odbiegała od Twoich wyobrażeń o zawodzie architekta?

Wynik prawie po połowie, lekka przewaga zgodności wyobrażeń z rzeczywistością. Ale ponad 4 na 10 studentów doznało dysonansu, co w zestawieniu z odpowiedziami na pytania 11 i 12 wskazuje na lukę między wyobrażonym obrazem zawodu a operacyjną codziennością biura projektowego.

Część I · Studenci · Pytanie 5

Czy miałeś(aś) wyznaczonego w biurze opiekuna praktyk?

1 na 4 studentów odbywało praktyki bez wyraźnego opiekuna. W połączeniu z pytaniem 3. (79% to pierwszy kontakt z zawodem) oznacza, że istotna grupa wchodzi w zawód bez przewodnika, w odpowiedziach otwartych pojawia się to jako jedno z największych źródeł stresu i poczucia bezużyteczności.

Część I · Studenci · Pytanie 6

Czy uważasz, że podczas praktyk nauczyłeś(aś) się więcej niż w trakcie semestru na studiach?

29% Trudno powiedzieć

Mimo wszystkich wskazywanych problemów praktyki są uznawane za bardziej wartościowe edukacyjnie niż semestr na uczelni. 29% odpowiedzi „trudno powiedzieć" wskazuje, że jakość edukacyjna praktyk jest bardzo nierównomierna, dla części studentów to czas pełen nauki, dla innych - czas zmarnowany.

Część I · Studenci · Pytanie 7

Czy czułeś(aś), że Twoja praca była istotna dla zespołu?

19% Trudno powiedzieć

Większość czuła, że praca ma znaczenie. Ale ponad 1 na 3 studentów (~36%) ma wątpliwości lub jasne poczucie bezużyteczności, co koreluje z wątkiem „zapchajdziury" silnie obecnym w odpowiedziach na pytanie 10.

Część I · Studenci · Pytanie 8

Czy otrzymywałeś(aś) wynagrodzenie w czasie praktyk?

Wśród osób, które ujawniły status wynagrodzenia, niemal połowa pracowała bezpłatnie. Fakt rzepracowania ekwiwalentu pełnego etatu bez zapłaty, jest problem najmocniej i najczęściej powracający w odpowiedziach otwartych.

Część I · Studenci · Pytanie 9

Czy po ukończeniu studiów chciał(a)byś pracować w tym samym biurze?

Więcej studentów odrzuca biuro praktyk jako przyszłego pracodawcę. Korelacja z pytaniem 8: wśród osób z wynagrodzeniem chęć powrotu deklaruje 32%, wśród osób bez wynagrodzenia, tylko 20%. Wynagrodzenie w czasie praktyk nie jest głównym motywatorem powrotu, ale jego brak działa silnie zniechęcająco.

Część I · Studenci · Pytanie 10 · pytanie otwarte

Dlaczego chciał(a)byś / nie chciał(a)byś pracować w tym biurze?

47 z 85 studentów udzieliło odpowiedzi opisowej. Podsumowanie w dwóch kolumnach, co przyciąga, co odpycha.

Co zachęca do powrotu

Atmosfera, kompetentny zespół i realny udział w projektach, najsilniejsze pojedyncze czynniki przyciągające.

· „uczestniczyłam w każdym elemencie procesu projektowego, mój opiekun praktyk był profesjonalny i panowała fajna atmosfera"
· „dobre zgranie z zespołem i widoczny namacalny efekt mojej pracy"
· „Duże projekty, zdrowa i miła atmosfera, świetni ludzie, docenienie pracownika"
· „atmosfera panująca w biurze była super, ludzie tam pracujący mają ogromną wiedzę"
· „praca w dużym zespole, szeroki zakres projektów, ambitne projekty"

Co zniechęca

Niskie zarobki, zła organizacja, mobbing, wykorzystywanie, powtarzające się wzorce odrzucenia.

· „śmieszne stawki godzinowe które są upokarzające w dzisiejszych czasach"
· „mobbing oraz wyzysk pracy zatrudnionych, system pensji głodowych, absolutnie bezpłatne nadgodziny"
· „nie chcieli mi zapłacić mimo że powiedzieli że zapłacą, nieprzyjemna atmosfera pracy"
· „za ostatni miesiąc w ogóle nie dostałam wypłaty"
· „biuro stawiało na wyzysk darmowych studentów i nie miało żadnych stałych pracowników"
· „kompletny brak organizacji, utrudniona komunikacja"

Atmosfera = najsilniejszy pojedynczy czynnik przyciągający. Pieniądze = kluczowa bariera. Pojawiają się też sygnały o nadużyciach, kilka opisów wskazuje na mobbing, wyzysk i zaleganie z wypłatami.

Część I · Studenci · Pytanie 11

Czego zabrakło w trakcie praktyk, na jakie doświadczenie liczyłeś(aś)?

Studenci chcą doświadczać pełnego zawodu, nie tylko aspektu rysunkowo-biurkowego. Dominujący niedosyt dotyczy fizycznej obecności na budowie (57,6%), a w drugiej kolejności kontekstu prawno-administracyjnego. Co piąty student zgłasza brak wyrozumiałości, nie tylko brak wiedzy, ale i emocjonalny dyskomfort.

Część I · Studenci · Pytanie 12

Co Cię stresowało podczas odbywanych praktyk?

Najsilniejszym źródłem stresu jest paradoksalnie nie sama praca, lecz jej zdobycie, proces rekrutacji wskazany przez ponad połowę respondentów. Drugi blok stresorów (zadania, narzędzia, wprowadzenie) to efekt po obu stronach: studenci nie uczą się podczas studiów aktualnych narzędzi i przepisów, na tyle by być przydatnym, a biura nie inwestują w onboarding praktykanta.

Część I · Studenci · Pytanie 13

Jakie umiejętności wyniesione ze studiów okazały się najbardziej przydatne podczas praktyk?

Studenci wskazują, że uczelnia najlepiej przygotowuje ich od strony narzędziowej (oprogramowanie). Ale ta przewaga deklaratywna kontrastuje z faktem, że 28% wskazało nieznajomość narzędzi biura jako stresor (pytanie 12), a 35% wskazało brak zaawansowanej obsługi programów jako lukę (pytanie14). Innymi słowy: uczelnia uczy programów, ale na poziomie podstawowym.

Część I · Studenci · Pytanie 14

Jakich umiejętności zabrakło Ci podczas praktyk?

Jednoznaczne wskazanie luki kompetencyjnej. Najbardziej alarmujący jest punkt 1, przepisy techniczno-budowlane (55,3%). Wskazania uzupełniają komentarze otwarte: „te tematy są na studiach traktowane bardzo słabo", „technologie budowlane, materiały, detale", „proces inwestycyjny od A do Z".

Część I · Studenci · Pytanie 15

Co było dla Ciebie najważniejszym czynnikiem podczas wyboru biura na praktyki?

Pytanie multi-choice + opcja „inne" jako pole otwarte, łącząc oba widoki widać rozbieżność deklaracji i realiów.

Deklaratywnie najważniejsze

Realia (z pola „inne")

„W praktyce wybór biura sprowadza się do pierwszej dostępnej oferty, bo rynek nie odpowiada na zgłoszenia."

· „nie było wyboru, wzięłam pierwsze co było bo tak ciężko było znaleźć sobie miejsce"
· „żeby jakiekolwiek biuro mnie przyjęło bo na 60 wysłanych maili odpowiedziały 4 biura"
· „dostanie się gdziekolwiek jest tak trudne, że żadne czynniki poza chęcią przyjęcia studenta nie mają znaczenia"
· „składanie cv i portfolio tam gdzie się dało i liczenie na to że ktoś cię przyjmie"
· „chciałam dostać się na jakiekolwiek praktyki, bałam się że ich nie znajdę na czas"

Studenci chcieliby wybierać świadomie, patrząc na portfolio i typ projektów. Rynek wymusza często akceptację pierwszej oferty. To tłumaczy, dlaczego 41% (pytani 9.) nie chce wracać do biura praktyk, wielu nie wybierało biura, tylko trafiło do niego z konieczności.

Część I · Studenci · Pytanie 16

Jakie widzisz problemy i niebezpieczeństwa funkcjonującego dziś systemu obowiązkowych praktyk?

Trzy problemy systemu według studentów, każda dotyka ponad połowy respondentów: praca pełnoetatowa za darmo lub za grosze (75,3%), brak wsparcia w znalezieniu praktyk (70,6%), praktyki jako zaplecze taniej, rutynowej siły roboczej (58,8%). Te trzy problemy łączą się w jeden mechanizm: według studentów biura zbyt często traktują studentów jako tani zasób operacyjny, a uczelnie nie regulują jakości tego procesu. W polu „inne" pojawia się też nepotyzm i przyjmowanie praktykantów zamiast absolwentów.

Część I · Studenci · Pytanie 17 · pytanie otwarte

Czy masz pomysł, jak usprawnić system obowiązkowych praktyk?

Odpowiedziało 85 osób, z czego ~60 zawierało merytoryczne propozycje. Trzy dominujące wzorce:

A · Pomoc uczelni

„Lista zweryfikowanych biur, umowy z biurami, pośrednictwo wydziału." (15+ wskazań)

· „uczelnia powinna zagwarantować miejsce w biurach projektowych"
· „uczelnie powinny podpisywać umowy z konkretnymi biurami"
· „lepsza weryfikacja biur przed przystąpieniem do praktyk"
· „stworzenie listy biur współpracujących z uczelnią"

B · Wynagrodzenie

„Obowiązek płacenia za pracę podczas praktyk" (15+ wskazań)

· „zrobić je płatne"
· „wprowadzić zakaz bezpłatnych praktyk"
· „co najmniej połowa najniższej krajowej byłaby sprawiedliwa"
· „aby był obowiązek zapłaty za pracę"

C · Elastyczność czasowa

„Rozłożenie na dwa semestry, niepełny etat, w trakcie studiów." (6+ wskazań)

· „rozłożyć to na przestrzeni całych studiów"
· „możliwość realizacji praktyk rozbitych na dwa semestry"
· „dlaczego musi być w wymiarze 8 godzin dziennie? dlaczego musi to być stacjonarnie?"
· „powinny być do zaliczenia w trakcie studiów, w dowolnym momencie"

Pojedyncze: zniesienie obowiązkowości („Jak ktoś będzie chciał to znajdzie sobie pracę"), przeniesienie praktyk po inżynierze, naprawa systemu formalności („na login czekałam ponad miesiąc i zanim go dostałam już znalazłam sama praktyki").

Część II · Architekci · Pytanie 1

Czy w Twojej pracowni przyjmowani są studenci na obowiązkowe praktyki zawodowe?

Próba zdominowana przez biura aktywnie uczestniczące w systemie praktyk. Pojedynczy głos „już nie" sygnalizuje, że biura wycofują się z systemu, gdy koszt netto staje się nieopłacalny, razem z głosem „nie" stanowi to ¼ respondentów.

Część II · Architekci · Pytanie 2

Jakie problemy są najbardziej odczuwalne podczas przyjmowania studentów na praktyki? (uszereguj)

Każdy architekt szeregował 9 problemów od 1 (najistotniejszy) do 9 (najmniej istotny). Niższa średnia pozycja = ważniejszy problem.

Pierwsza piątka problemów to ekonomia i merytoryka, koszty bezpośrednie biura, brak rekompensaty, niski poziom studenta. Komunikacja z uczelnią jest na końcu listy z dużą przewagą, bo jej po prostu nie ma. Nie ma o czym dyskutować. Miękkie problemy ze studentem (motywacja, krytyka) są niżej w hierarchii niż problemy ekonomiczne.

Część II · Architekci · Pytanie 3

Wiedza merytoryczna studenta (warunki techniczne, prawo, technologie)

średnia ocena 1–5 wystawiona przez biura

Rozkład: 6× ocena 1 · 1× ocena 2 · 0× ocena 3 · 1× ocena 4 · 0× ocena 5

Sześciu na ośmiu architektów wystawia ocenę 1, czyli „praktycznie zerowa". Niezależnie potwierdzają ją studenci: ~55% wskazuje braki w przepisach jako największą lukę uczelni (pytanie 14). Diagnoza luki jest zbieżna po obu stronach systemu, to nie roszczeniowość studentów ani złośliwość architektów.

Część II · Architekci · Pytania 4, 5, 6

Pozostałe oceny kompetencji studenta (skala 1–5)

Q4 · Umiejętności techniczne i obsługa programów

rozkład: 1×1 · 3×2 · 3×3 · 1×4

Q5 · Samodzielność w wykonywaniu zadań

rozkład: 1×1 · 4×2 · 1×3 · 2×4

Q6 · Kompetencje miękkie i kultura pracy

rozkład: 2×1 · 3×2 · 0×3 · 2×4 · 1×5

Wszystkie trzy obszary mieszczą się w okolicach 2,5/5, „poniżej średniej, ale nie tragicznie". Co ciekawe, kompetencje miękkie (2,62) są ocenione lepiej niż umiejętności techniczne czy samodzielność, czyli nawet jeśli student umie się komunikować, architekt to docenia, ale priorytetem jest dla niego twarda wiedza i samodzielność, których brakuje.

Część II · Architekci · Pytanie 7 · pytanie otwarte

Jakie widzisz inne problemy i niebezpieczeństwa funkcjonującego dziś systemu praktyk?

Wszystkich 8 architektów się wypowiedziało. Główny wątek: zrzucenie kosztu kształcenia na biura (5/8 respondentów).

Najważniejszym problemem jest zrzucenie całego kosztu kształcenia na pracownie. Brak jakiegokolwiek wsparcia/rekompensaty za poniesione koszty stanowiska i poświęconego czasu na edukację studentów. Zysk z pracy wniesionej przez studenta jest niewspółmiernie mały w stosunku do kosztów."

· „Pracownie ponoszą pełen koszt przejęcia opieki edukacyjnej przez czas odbywania praktyk."
· „Przy dzisiejszych realiach rynkowych jest to nierealne żeby student 3 roku swoją pracą zarobił na zwrot kosztów utrzymania stanowiska oraz nauki przez przełożonego."
· „Obowiązkowe praktyki są na tyle krótkie, że praktykanci bardziej dezorganizują pracę niż w niej pomagają. Gdy wdrożą się w środowisko pracy, muszą wracać na studia."
· „Przełożenie całych kosztów na prowadzących biura prowadzi do patologii, gdzie opłaca się to tylko jeżeli studenta się niczego nie uczy, nic mu nie płaci, a jego pracę sprzedaje."
· „Pracownie są zalewane portfolio studentów. Młodzi po studiach mają trudniej znaleźć pierwszą pracę."
· „Uśrednianie poziomu, »wyścig szczurów«, tania siła robocza dla biur projektowych."

Biura widzą system jako jednostronną asymetrię, to one ponoszą koszt edukacji. Co szczególnie istotne: ten sam mechanizm, który studenci opisują od strony "ofiary", architekci opisują od strony struktury ekonomicznej.

Część II · Architekci · Pytanie 8 · pytanie otwarte

Czy masz pomysł, jak usprawnić system obowiązkowych praktyk?

Wszystkich 8 architektów się wypowiedziało. Dominujący postulat: uczelnia powinna współfinansować praktyki (4/8).

Uczelnia otrzymując pieniądze »na studenta« w semestrze, w którym nie uczęszcza na regularne zajęcia, powinna partycypować w kosztach poniesionych w tym czasie przez biura. Są to nadal koszty edukacji studentów, które ponoszą biura projektowe, a główne zyski czerpie uczelnia."

· „Uczelnia powinna opłacać takie praktyki studentowi (tak jak jest w szkołach zawodowych) i wyposażać stanowisko pracy na czas praktyk."
· „Należy zapewnić studentom analogiczne od stosowanego w pracowni oprogramowanie, licencje, ew. zwrócić koszty nauczania studenta."
· „Warto rozważyć rozłożenie praktyk na dwa semestry (część w semestrze letnim, część w zimowym). Byłoby mniejsze obłożenie i dawałoby ciągłość pracy z punktu widzenia biur."
· „Praktyki powinny być dłuższe. Ich celem powinno być wykonanie konkretnych zadań w dłuższym przedziale czasowym."
· „Brak obowiązkowych praktyk. Zmiana i dopasowanie planu zajęć tak, aby studenci mieli możliwość normalnej pracy w trakcie trwania semestru."
· „Chciałbym zobaczyć analizę skutków tego systemu, czy ktoś przeanalizował potencjalny wpływ na system edukacji i pracy młodych architektów."

Architekci niezależnie od studentów postulują rozłożenie praktyk w czasie oraz partycypację uczelni w kosztach. Postulat przekierowania istniejącego strumienia finansowania z uczelni do podwykonawcy edukacji praktycznej (biura).

Część III · Synteza

Studenci i architekci diagnozują to samo

Sześć wątków, w których obie strony - niezależnie - wskazują ten sam problem lub to samo rozwiązanie.

Wątek	Studenci mówią	Architekci mówią

Wspólne problemy.

Część III · Stanowisko POMOST

Trzy propozycje

Propozycja 01Rozróżnić dwa modele biur

Z badań wynika, że funkcjonują dwa modele współpracy biur ze studentami.

Model edukacyjny

biuro inwestuje czas w studenta
aktywny opiekun
realny udział w projektach
perspektywa rekrutacji po praktykach

„uczestniczyłam w każdym elemencie procesu projektowego"

Model operacyjny

rotujący praktykanci zamiast etatów
brak edukacji
praca studenta sprzedawana klientom
biuro bez stałych pracowników

„opłaca się [finansowo] tylko jeśli studenta się niczego nie uczy"

Każda regulacja, która nie rozróżnia tych modeli, uderzy w ten lepszy dla studentów.

Propozycja 02Sama pensja po stronie biura to za mało

Mniej miejsc. Koszt po stronie biura zmniejszy liczbę praktyk - pogorszy problem 70,6% studentów (q16: trudność znalezienia biura).
Obejścia. Dodatkowe regulacje wymagają dodatkowego zaangażowania sił na ich egzekucje. Bez tego: śmieszne stawki, zaleganie z wypłatami, kombinacje umów (q10).
Kara dla edukujących. Biura inwestujące w opiekuna poniosą dodatkowy koszt, którego biura w modelu operacyjnym będą unikać (5/8 architektów - q7).

Potrzebne są narzędzia różnicujące.

Propozycja 03Kierunki zmian zgłoszone przez respondentów

Współfinansowanie praktyk przez uczelnię lub państwo - stypendium praktykowe dla studenta lub refundacja kosztu opiekuna dla biura. Praktyki to funkcja dydaktyczna outsourcowana bez zwrotu kosztu (q8 architekci, q17 studenci).
Audyt wpływu systemu na rynek pracy absolwentów - krok analityczny, najtańszy do wykonania (q8 architekci).
Elastyczny wymiar godzin i rozłożenie praktyk na 2 semestry (q17 studenci, q8 architekci).
Przeniesienie praktyk po obronie inżyniera - część osób przerywa studia lub bierze urlop dziekański, więc pula chętnych spada i łatwiej znaleźć biuro.
Licencje oprogramowania od uczelni na czas praktyk (q8 architekci).

Źródła

Metodologia i podziękowania

Ankieta studencka	85 respondentów · 17 pytań online
Ankieta architektów	8 respondentów · 8 pytań online
Charakter	Część studencka - ilościowa. Część architektów - jakościowa, uzupełniająca.
Termin	kwiecień 2026
Inicjatywa	POMOST × Archistaty · 2026

← Wróć na stronę główną

Podziękowania dla wszystkich respondentów obu stron.